Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

1
Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi

11.  ve 14.  Protokoller ile

değiştirilen metin

AvrupA AntlAşmAlArı SeriSi, no. 5

2
Metne İlişkin Açıklama

1, 4, 6, 7, 12 ve 13 No.lu Protokoller

Sözleşme metni, 1 Haziran 2010 tarihinde yürürlüğe giren 14 No.lu Protokol’ün  (Avrupa Konseyi Antlaşmaları  Serisi (AKAS)  No. 194) düzenlemelerine uygun olarak değiştirilmiş haliyle sunulmaktadır.

Sözleşme metni, daha  önceden, 21 Eylül 1970’te  yürürlüğe giren 3

No.lu Protokol’ün (AKAS) No. 45), 20 Aralık 1971’de yürürlüğe giren

5 No.lu Protokol’ün  (AKAS No. 55) ve 1 Ocak 1990’da  yürürlüğe giren 8 No.lu Protokol’ün (AKAS No. 118) düzenlemelerine uygun olarak değiştirilmiş olup, 2 No.lu Protokolün (AKAS No. 44) metnini de  kapsamaktaydı. 5. maddesinin  3. fıkrası uyarınca  bu  Protokol, yürürlüğe girdiği 21 Eylül 1970’ten bu yana Sözleşmenin ayrılmaz parçası sayılmaktaydı.  Anılan Protokollerle değiştirilen veya eklenen tüm  hükümlerin  yerini, yürürlüğe  girdiği 1 Kasım 1998  tarihinden itibaren   11   No.lu  Protokol  (AKAS No.  155)   almıştır.  Bu  tarih itibariyle, 1 Ekim 1994’te  yürürlüğe  giren 9 No.lu Protokol (AKAS No. 140) yürürlükten kalkmış, 10 No.lu Protokol (AKAS No. 146) de konusuz kalmıştır.

Sözleşme  ile protokollerinin  imza  ve onaylanmalarına ilişkin son durum  ile yapılan  beyanlar  ve konulan  çekincelerin  tam  listesine http://conventions.coe.int adresinden erişelibilir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü

Haziran 2010

Bu metnin  aslına uygun,  resmi dili İngilizce ve  Fransızca  olup, Türkçe’ye tercümesi bilgilendirme amacı ile hazırlanmıştır.

İçindekiler

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

İlişkin Sözleşme ……………………………………………….sayfa 5

Protokol……………………………………………………….sayfa 32

Protokol No. 4 ………………………………………………sayfa 35

Protokol No. 6 ………………………………………………sayfa 39

Protokol No. 7 ………………………………………………sayfa 43

Protokol No. 12 …………………………………………….sayfa 49

Protokol No. 13 …………………………………………….sayfa 53

4

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme

Roma 4 Kasım 1950

Aşağıda  imzası  bulunan   Avrupa  Konseyi  üyesi hükümet-

ler,

Birleşmiş  Milletler   Genel   Kurulu   tarafından    10   Aralık

1948’de  ilan edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’ni,

bu bildirinin, açıkladığı hakların evrensel ve etkin olarak ta-

nınmalarını ve uygulanmalarını sağlamayı hedef aldığını, Avrupa Konseyi’nin amacının, üyeleri arasında  daha  sıkı bir

birlik oluşturmak olduğunu ve insan hakları ile temel özgür-

lüklerin korunması ve geliştirilmesinin bu amaca ulaşma yol-

larından biri olduğunu göz önüne  alarak,

dünyada  barış ve adaletin  asıl temelini oluşturan  ve korun- ması öncelikle, bir yandan  gerçekten demokratik  bir siyasal rejime,  diğer yandan  da insan hakları konusunda ortak  bir anlayış ve ortaklaşa saygı esasına bağlı olan bu temel özgür- lüklere derin bağlılıklarını bir kez daha tekrarlayarak,

aynı inancı taşıyan ve siyasal gelenekler, idealler, özgürlükle- re saygı ve hukukun  üstünlüğü  konularında  ortak bir mirası paylaşan Avrupa devletlerinin hükümetleri sıfatıyla, Evrensel Bildiri’de yer alan bazı hakların ortak güvenceye  bağlanma- sını sağlama yolunda ilk adımları atmaya  kararlı olarak,

aşağıdaki konularda  anlaşmışlardır:

Madde 1

İnsan haklarına saygı yükümlülüğü

Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetki alanları içinde bulu- nan herkesin, bu Sözleşme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarını sağlarlar.

BölüM I

HAK vE özgürlüKlEr

Madde 2

Yaşam hakkı

1.   Herkesin  yaşam  hakkı  yasayla  korunur.  Yasanın ölüm cezası  ile cezalandırdığı  bir suçtan  dolayı  hakkında  mah- kemece  hükmedilen  bu cezanın  infaz edilmesi dışında,  hiç kimsenin yaşamına kasten son verilemez.

2.   Ölüm,  aşağıdaki  durumlardan birinde  mutlak  zorunlu olanı aşmayacak bir güç kullanımı sonucunda meydana  gel- mişse, bu maddenin  ihlaline neden  olmuş sayılmaz:

a)   Bir kimsenin  yasa  dışı şiddete  karşı  korunmasının sağlanması;

b)  Bir kimsenin  usulüne  uygun  olarak  yakalanmasını gerçekleştirme  veya usulüne  uygun  olarak tutulu  bulu-

Madde 4

Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı

1.   Hiç kimse köle ya da kul durumunda tutulamaz

2.   Hiç kimse zorla çalıştırılamaz ve zorunlu  çalışmaya tabi tutulamaz.

3.   Aşağıdaki haller, bu madde  anlamında  “zorla çalıştırma ya da zorunlu çalışma” sayılmaz:

a)   Bu Sözleşme’nin 5. maddesinde öngörülen  koşullara uygun  olarak tutulu  bulunan  bir kimseden,  tutulu  bu- lunduğu  sırada  veya şartlı tahliyeden  yararlandığı  süre içinde olağan olarak yapması istenilen bir iş;

b)  Askeri nitelikli herhangi  bir hizmet veya vicdanî red- din meşru sayıldığı ülkelerde, vicdanî reddi seçen kişilere zorunlu askerlik hizmeti yerine gördürülebilecek  başka- ca bir hizmet;

c)   Toplumun hayat  veya refahını tehdit  eden  kriz veya afet hallerinde gerekli görülen her hizmet;

d)  Olağan   yurttaşlık  yükümlülükleri  kapsamına  giren her türlü çalışma veya hizmet.

Madde 5

Özgürlük ve güvenlik hakkı

1.   Herkes özgürlük  ve güvenlik hakkına  sahiptir.  Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan  hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:

a)   Kişinin, yetkili bir mahkeme tarafından  verilmiş mah- kumiyet kararı sonrasında yasaya uygun olarak tutulma- sı;

b)  Kişinin, bir mahkeme  tarafından  yasaya uygun  ola- rak verilen bir karara uymaması sebebiyle veya yasanın öngördüğü bir yükümlülüğün  uygulanmasını  sağlamak amacıyla yasaya  uygun  olarak yakalanması  veya tutul- ması;

c)   Kişinin bir suç işlediğinden  şüphelenmek için inan- dırıcı sebeplerin  bulunduğu veya  suç işlemesine  ya da suçu işledikten sonra kaçmasına engel olma zorunluluğu kanaatini  doğuran   makul  gerekçelerin  varlığı halinde, yetkili adli merci önüne  çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulması;

d)  Bir küçüğün  gözetim altında eğitimi için usulüne uy- gun olarak verilmiş bir karar gereği tutulması veya yetkili merci önüne  çıkarılmak üzere  yasaya  uygun  olarak tu- tulması;

e)   Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını engellemek amacıy- la, hastalığı  yayabilecek  kişlerin, akıl hastalarının,  alkol veya uyuşturucu  madde  bağımlılarının veya serserilerin yasaya uygun olarak tutulması;

f)   Kişinin, usulüne  aykırı surette  ülke topraklarına  gir- mekten  alıkonması veya hakkında  derdest  bir sınır dışı ya da iade işleminin olması nedeniyle yasaya uygun ola- rak yakalanması veya tutulması;

2.   Yakalanan her kişiye, yakalanma  nedenlerinin  ve kendi- sine yöneltilen her türlü suçlamanın en kısa sürede ve anla- dığı bir dilde bildirilmesi zorunludur.

3.   İşbu maddenin  1.c fıkrasında öngörülen  koşullar uyarın-

ca yakalanan  veya tutulan  herkesin  derhal  bir yargıç veya yasayla  adli görev  yapmaya  yetkili kılınmış sair bir kamu görevlisinin önüne  çıkarılması zorunlu  olup,  bu  kişi makul bir süre içinde yargılanma ya da yargılama süresince serbest bırakılma hakkına  sahiptir.  Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminat  şartına bağlanabi- lir.

4.   Yakalama veya tutulma  yoluyla özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, tutulma  işleminin yasaya uygunluğu  hakkın- da kısa bir süre içinde karar verilmesi ve, eğer tutulma yasa- ya aykırı ise, serbest bırakılması için bir mahkemeye başvur- ma hakkına sahiptir.

5.   Bu madde  hükümlerine  aykırı bir yakalama veya tutma işleminin mağduru  olan herkes tazminat  hakkına sahiptir.

Madde 6

Adil yargılanma hakkı

1.   Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçla- maların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurul- muş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme  tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hak- kına sahiptir.  Karar alenî olarak  verilir. Ancak, demokratik bir toplum  içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut,  aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda  ve mahkemece bunun  kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçü- de, duruşma  salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir.

2.   Bir suç ile itham  edilen  herkes,  suçluluğu  yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.

3.   Bir suç ile itham  edilen herkes  aşağıdaki asgari haklara sahiptir:

a)   Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın  niteliği ve se- bebinden  en  kısa sürede,  anladığı  bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;

b)  Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolay-

lıklara sahip olmak;

c)   Kendisini bizzat savunmak  veya seçeceği bir müda- finin yardımından yararlanmak;  eğer avukat tutmak  için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi  için gerekli görüldüğünde, resen  atanacak  bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;

d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma  tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlan- masını istemek;

e)   Mahkemede kullanılan dili anlamadığı  veya  konu- şamadığı  takdirde  bir tercümanın  yardımından  ücretsiz olarak yararlanmak.

Madde 7

Kanunsuz ceza olmaz

1.   Hiç kimse, işlendiği zaman  ulusal veya uluslararası hu- kuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz. Aynı biçimde,   suçun işlendiği sırada uy- gulanabilir olan cezadan  daha ağır bir ceza verilemez.

2.   Bu madde,  işlendiği zaman  uygar uluslar tarafından  ta-

nınan genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir eylem veya

ihmalden suçlu bulunan  bir kimsenin yargılanmasına  ve ce-

zalandırılmasına engel değildir.

Madde 8

Özel ve aile hayatına saygı hakkı

1.   Herkes özel ve aile hayatına,  konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2.   Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdaha- lesi, ancak  müdahalenin yasayla öngörülmüş  ve demokra- tik bir toplumda ulusal güvenlik,  kamu  güvenliği,  ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi,  sağlığın veya ahlakın veya başkalarının  hak ve özgürlüklerinin korunması  için gerekli bir tedbir  olması du- rumunda  söz konusu olabilir.

Madde 9

Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü

1.   Herkes düşünce,  vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir; bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, kamuya açık veya kapalı ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak  suretiyle dinini veya inancını açıklama öz- gürlüğünü  de içerir.

2.   Din veya  inancını açıklama  özgürlüğü,  sadece  yasayla öngörülen  ve demokratik  bir toplumda kamu güvenliğinin, kamu düzeninin,  genel sağlık veya ahlakın ya da başkaları- nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli sınırlama- lara tabi tutulabilir.

Madde 10

İfade özgürlüğü

1.   Herkes ifade özgürlüğü  hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının  müdahalesi  olmaksızın ve ülke sınırları göze-

tilmeksizin, kanaat  özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de  verme  özgürlüğünü de  kapsar.  Bu madde,  Devletlerin radyo,  televizyon  ve sinema  işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına  engel değildir.

2.  Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen  ve demokratik  bir toplum- da ulusal güvenliğin,  toprak  bütünlüğünün veya kamu gü- venliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi,  sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret  ve haklarının korunması,  gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sı- nırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.

Madde 11

Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü

1.   Herkes barışçıl olarak toplanma  ve dernek kurma hakkı- na sahiptir. Bu hak, çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıy- la birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.

2.   Bu hakların kullanılması, yasayla öngörülen  ve demok- ratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin, kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin  sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi,  sağlığın veya ahlakın veya başkalarının  hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınır- lamalara tabi tutulamaz. Bu madde,  silahlı kuvvetler, kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca  yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine en- gel değildir.

Madde 12

Evlenme hakkı

Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, bu hakkın kulla- nımını düzenleyen  ulusal yasalara uygun olarak evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir.

Madde 13

Etkili başvuru hakkı

Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edi- len herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için dav- ranan kişiler tarafından  gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde  etkili bir yola başvurma  hakkına sahiptir.

Madde 14

Ayrımcılık yasağı

Bu Sözleşme’de tanınan  hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler,  ulu- sal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.

Madde 15

Olağanüstü hallerde yükümlülükleri askıya alma

1.   Savaş veya  ulusun  varlığını tehdit  eden  başka  bir ge- nel tehlike halinde  her Yüksek Sözleşmeci Taraf, durumun kesinlikle gerektirdiği  ölçüde  ve uluslararası  hukuktan  do- ğan başka yükümlülüklere ters düşmemek koşuluyla, bu Sözleşme’de öngörülen yükümlülüklere  aykırı tedbirler ala- bilir.

2.   Yukarıdaki hüküm,  meşru savaş fiilleri sonucunda mey- dana gelen ölüm hali dışında 2. maddeye, 3. ve 4. maddeler (fıkra 1) ile 7. maddeye  aykırı tedbirlere cevaz vermez.

3.   Aykırı tedbirler  alma hakkını kullanan  her Yüksek Söz- leşmeci Taraf, alınan tedbirler ve bunları gerektiren nedenler hakkında Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne tam bilgi verir. Bu Yüksek Sözleşmeci Taraf, sözü geçen  tedbirlerin  yürür- lükten  kalktığı ve Sözleşme hükümlerinin  tekrar  tamamen geçerli olduğu  tarihi de Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne bildirir.

Madde 16

Yabancıların siyasal etkinliklerinin kısıtlanması

10, 11 ve 14. maddelerin  hiçbir hükmü,  Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a yabancıların  siyasal etkinliklerine kısıtlama getir- melerini yasakladığı anlamında  değerlendirilemez.

Madde 17

Hakları kötüye kullanma yasağı

Bu Sözleşme’deki hiçbir hüküm,  bir devlete,  topluluğa  veya kişiye, Sözleşme’de tanınan  hak ve özgürlüklerin yok edil- mesi veya bunların Sözleşme’de öngörülmüş  olandan  daha geniş ölçüde sınırlandırılmalarını amaçlayan  bir etkinliğe gi- rişme ya da eylemde  bulunma  hakkı verdiği biçiminde yo- rumlanamaz.

Madde 18

Haklara getirilecek kısıtlanmaların sınırlanması

Anılan hak ve özgürlüklere  bu Sözleşme hükümleri  ile izin verilen kısıtlamalar öngörüldükleri  amaç  dışında uygulana- maz.

BölüM II

AvruPA İNSAN HAKlArI MAHKEMESİ

Madde 19

Mahkeme’nin kuruluşu

Bu Sözleşme ve protokolleri gereği Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a yüklenilen taahhütlere uyulmasını sağlamak  için, bundan  böyle “Mahkeme” olarak anılacak bir Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi  kurulmuştur.  Mahkeme  devamlı görev yapar.

Madde 20

Yargıç sayısı

Mahkeme,  Yüksek Sözleşmeci Taraflar’ın sayısına eşit sayıda yargıçtan oluşur.

Madde 21

Görev için aranan koşullar

1.   En üstün ahlaki vasıflarla donanmış  olması gereken  yar- gıçlar, yüksek  yargısal görevleri  icra için gerekli niteliklere sahip veya alanında uzmanlığı herkesçe malum hukukçu ol- malıdırlar.

2.   Yargıçlar Mahkeme’ye  kendi adlarına katılırlar.

3.   Yargıçlar görev  süreleri içinde bağımsızlık, tarafsızlık ve tam gün çalışma esasına dayalı bir görevin gerektirdiği hazır bulunma  koşulları   ile bağdaşmayan hiçbir görev  üstlene- mezler; bu fıkranın uygulanmasından doğabilecek her sorun Mahkeme‘ce  karara bağlanır.

Madde 22

Yargıçların seçimi

Yargıçlar, her Yüksek Sözleşmeci Taraf adına, beher  Yüksek Sözleşmeci Tarafın sunacağı üç adaylık liste üzerinden Parla- menterler  Meclisi tarafından  oy çokluğu ile seçilirler.

Madde 23

Görev süreleri ve görevden alınma

1.   Yargıçlar dokuz yıllık bir süre için seçilirler. Tekrar seçil-

meleri mümkün değildir.

2.   Yargıçların görev  süreleri 70  yaşına ulaştıklarında  sona erer.

3.   Yargıçlar, yerlerine  başkası  seçilinceye kadar  görevleri- ni sürdürürler.  Buna karşılık, daha evvelce katılmış oldukları davalara,  görevleri sona erdikten sonra da bakmaya  devam ederler.

4.   Bir yargıç, diğer yargıçlar tarafından  üçte iki çoğunluk ile alınmış ve yargıçlık için gerekli koşulları artık taşımadığına dair bir karar olmadıkça, görevden  alınamaz.

Madde 24

Yazı İşleri Müdürlüğü ve Raportörler

1.   Mahkeme  nezdinde,  görev ve kuruluşu Mahkeme  içtü-

züğünde belirlenen bir Yazı İşleri Müdürlüğü  bulunur.

2.   Tek yargıç düzeninde   çalıştığında  Mahkeme’ye,  Mah- keme  Başkanı’nın otoritesi  altında  görev  yapan  raportörler yardım  eder.  Raportörler,  Mahkeme  Yazı İşleri Müdürlüğü mensubudur.

Madde 25

Mahkeme Genel Kurulu

Genel Kurul halinde toplanan Mahkeme,

a)   üç yıllık bir süre için başkanını ve bir veya iki başkan yardımcısını seçer;  bu  kişilerin tekrar  seçilmeleri müm- kündür;

b)  belirli süreler için Daire’ler oluşturur;

c)    Daire başkanlarını seçer; bu kişilerin tekrar seçilme-

leri mümkündür;

d)    Mahkeme  içtüzüğünü  kabul eder;

e)   Yazı İşleri Müdürü’nü  ve bir veya birden fazla Müdür yardımcısını seçer;

f)   26. maddenin  2. fıkrası uyarınca talepte  bulunur.

Madde 26

Tek Yargıç, Komite, Daire ve  Büyük Daire Heyetleri

1.   Mahkeme,  önüne gelen başvuruları incelemek üzere tek yargıç, üç yargıçlı komite, yedi yargıçlı Daire ve onyedi yar- gıçlı Büyük Daire düzeninde  toplanır. Daireler, belirli bir süre için komiteleri kurarlar.

2.  Mahkeme  Genel Kurulu’nun talebi üzerine, Bakanlar Komitesi, Daire yargıçlarının sayısını, oybirliği ile alacağı bir kararla ve belirli bir süre için,  beşe düşürebilir.

3.   Tek yargıç düzeninde  görev  alan yargıç, adına  seçilmiş bulunduğu Yüksek Sözleşmeci Taraf aleyhine yapılmış hiçbir başvuruyu  inceleyemez.

4.   Uyuşmazlığa  taraf  olan Yüksek Sözleşmeci Taraf adına seçilmiş olan yargıç, Daire ve Büyük Daire’nin doğal  üye- sidir. Bu yargıcın yokluğunda  veya  görev  almasının müm-

kün  olmadığı durumlarda,  ilgili Taraf ’ın önceden  sunacağı listeden Mahkeme  Başkanı’nca seçilen bir kişi yargıç sıfatıyla görev alır.

5.   Büyük Daire’de  ayrıca Mahkeme  başkanı,  başkan  yar- dımcıları, Daire  başkanları  ve  Mahkeme   içtüzüğüne göre belirlenecek  diğer yargıçlar yer alırlar. Bir dava  43.  madde uyarınca Büyük Daire’ye gönderildiğinde,  kararı veren Da- irenin başkanı ile ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf adına yer al- mış yargıç dışındaki hiçbir Daire yargıcı Büyük Daire’de yer alamaz.

Madde 27

Tek Yargıcın yetkileri

1.   Tek yargıç, 34. maddeye  uygun olarak Mahkeme’ye  ya- pılan bir başvurunun kabul edilemez olduğuna  veya işlem- den kaldırılmasına, eğer böyle bir karar ek inceleme gerek- meksizin alınabilecek ise, karar verebilir.

2.   Verilen karar kesindir.

3.   Tek yargıç, eğer bir başvurunun kabul edilmez olduğuna veya işlemden kaldırılmasına karar vermez ise, ek inceleme için bunu bir komite ya da Daire’ye gönderir.

Madde 28

Komitelerin yetkileri

1.   Bir komite, oybirliği ile, 34. maddeye  uygun olarak önü-

ne gelen bir bireysel bir başvurunun,

a) kabul edilemez olduğuna  veya işlemden kaldırılması- na, eğer böyle bir karar ek inceleme gerekmeksizin  alı- nabilecek ise, karar verebilir; veya

b) davadaki  temel  sorun,  Sözleşme ve Protokollerinin uygulanması  veya  yorumlanması   ile ilgili olup,  zaten

Mahkeme’nin  yerleşik içtihadının konusu ise, davayı ka- bul edilebilir bulabilir ve aynı zamanda  davanın  esasına ilişkin karar verebilir.

2.   1. fıkrada belirtilen kabul edilebilirlik kararı ile esasa iliş-

kin karar kesindir.

3.   Uyuşmazlığın tarafı olan Yüksek Sözleşmeci Taraf adına seçilmiş yargıç, eğer komitenin üyesi değilse,   komite, usu- lün her aşamasında,  o yargıcı üyelerinden birinin yerine geç- mek üzere bünyesine  davet  edebilir. Bunun için, söz konu- su Taraf ’ın 1. b) bendinde  belirtilen usulün uygulanmasına itiraz etmiş olup olmadığı durumu  dahil, ilgili tüm unsurları dikkate alır.

Madde 29

Daire’lerin kabul edilebilirliğe ve esasa ilişkin kararları

1.   27  veya 28.  madde  uyarınca  herhangi  bir karar ya da

28. madde  çerçevesinde  esasa ilişkin herhangi  bir karar ve- rilmediği durumlarda,  bir Daire 34. maddeye  uygun  olarak yapılan bireysel başvuruların kabul edilebilirliği ve esası hak- kında kararı verir. Kabul edilebilirlik konusundaki  karar ayrı olarak da alınabilir.

2.   Bir Daire 33. madde  uyarınca yapılan devlet başvurula- rının kabul edilebilirliği ve esası hakkında kararı verir. Mah- keme,   istisnai durumlarda  aksine karar vermedikçe,  kabul edilebilirliğe ilişkin kararlar ayrı olarak alınır.

Madde 30

Büyük Daire lehine dosyadan elçekme

Eğer Daire önünde görülmekte  olan dava, Sözleşme ve Pro- tokollerinin yorumu konusunda ciddi bir sorun doğuruyorsa ya da bir sorunun  çözümü  Mahkeme  tarafından  daha  ön-

ceden  verilmiş bir karar  ile çelişme yaratabilecekse, Daire, daha karar vermemiş olmak kaydıyla, başvurudan elçekerek dosyayı Büyük Daire’ye gönderebilir,  meğer  ki, taraflardan biri buna itiraz etsin.

Büyük Daire,
Madde 31

Büyük Daire’nin yetkileri

a) 33. madde  uyarınca yapılan başvurular ile 34. madde uyarınca yapılıp bir Daire tarafından  30.  madde  gereği kendisine gönderilen  veya 43. madde  gereği önüne  ge- len başvurular hakkında karar verir;

b) 46. maddenin  4. fıkrası çerçevesinde  Bakanlar Komi- tesi  tarafından   kendisine  sunulan  sorunlar  konusunda karar verir; ve

c) 47. madde  uyarınca önüne  gelen  görüş bildirme ta-

leplerini inceler.

Madde 32

Mahkeme’nin yargı yetkisi

1.   Mahkeme’nin  yargı yetkisi, 33,  34,  46 ve 47.  madde- lerde belirlenen koşullar uyarınca kendisine sunulan, bu Sözleşme’nin ve Protokollerinin yorumu  ve uygulanmasına ilişkin tüm sorunları kapsar.

2.   Mahkeme’nin  yetkili olup olmadığı hakkında  ihtilaf du-

rumunda, kararı Mahkeme  verir.

Madde 33

Devletlerarası başvurular

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, diğer  bir Yüksek Sözleşmeci Taraf ’a karşı Sözleşme ve Protokollerinin hükümlerinin ihlali iddiası ile Mahkeme’ye  başvurabilir.

Madde 34

Bireysel başvurular

Bu Sözleşme veya protokollerinde tanınan  haklarının Yük- sek Sözleşmeci Taraflar’dan  biri tarafından  ihlal edilmesin- den  dolayı  mağdur  olduğunu öne  süren  her  gerçek  kişi, hükümet  dışı kuruluş veya kişi grupları Mahkeme’ye  başvu- rabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasını hiçbir surette engel olmamayı taahhüt ederler.

Madde 35

Kabul edilebilirlik koşulları

1.   Mahkeme’ye  ancak,  uluslararası hukukun  genel  olarak kabul edilen ilkeleri uyarınca iç hukuk yollarının tüketilme- sinden sonra ve iç hukuktaki kesin karar tarihinden  itibaren altı aylık bir süre içinde başvurulabilir.

2.   Mahkeme,  34. madde  uyarınca sunulan bireysel başvu-

ruları aşağıda sayılı hallerde ele almaz:

a)   Başvuru isimsiz ise; veya

b)  Başvuru, Mahkemece daha  önce  incelenmiş  ya da uluslararası  diğer  bir soruşturma  veya  çözüm  merciine daha  önceden   sunulmuş  bir başka  başvuruyla  esasen aynı olup yeni olgular içermiyorsa.

3.   Asağıdaki hallerde  Mahkeme,  34.  madde  uyarınca  su-

nulan bireysel başvuruları kabul edilemez bulur:

a)  Başvurunun konu bakımından Sözleşme veya Pro- tokollerinin  hükümleriyle  bağdaşmaması, dayanaktan açıkça yoksun veya bireysel başvuru hakkının kötüye kullanılması niteliğinde olması, veya;

b) Başvurucunun önemli bir zarar görmemiş olması; me- ğer ki Sözleşme ve Protokolleri ile güvence  altına alınan insan haklarına saygı ilkesi başvurunun esastan  incelen- mesini gerektirsin.   Ancak ulusal bir mahkeme  tarafın- dan gereği gibi incelenmemiş hiçbir dava bu gerekçe ile reddedilemez.

4.   Mahkeme  bu  maddeye  göre  kabul  edilemez  bulduğu tüm başvuruları reddeder. Mahkeme,  yargılamanın her aşa- masında bu yönde karar verilebilir.

Madde 36

Üçüncü taraf sıfatıyla davaya katılma

1.   Kendi vatandaşlarından birinin başvucu  konumunda ol- ması halinde, her Yüksek Sözleşmeci Taraf, Daire ve Büyük Daire önündeki davalarda yazılı görüş sunma ve duruşmala- ra katılma hakkına sahiptir.

2.   Mahkeme   başkanı,  adaletin  gereği  gibi yerine  getiril- mesi amacıyla,   davaya  taraf olmayan  herhangi  bir Yüksek Sözleşmeci Taraf ’ı ya da başvurucu  dışında davayla ilgili her kişiyi yazılı görüş sunmaya  veya duruşmalara  katılmaya da- vet edebilir.

3.   Bir Daire veya Büyük Daire önündeki her davada Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri yazılı görüş sunabilir ve du- ruşmalara katılabilir.

Madde 37

Kayıttan düşürme

1.   Yargılamanın her aşamasında,  Mahkeme  aşağıdaki ko- şulların oluştuğu  kanısına  varırsa bir başvurunun kayıttan düşürülmesine  karar verebilir:

a)   başvuru sahibi davasını takip etme niyetinde değilse, veya

b)  ihtilaf çözümlenmişse,  veya

c)   Mahkeme’nin  saptadığı herhangi  bir başka gerekçe- den  ötürü,  başvurunun incelenmesinin  sürdürülmesini haklı kılan bir neden  görülmezse.

Ancak, bu Sözleşme ve protokolleri ile güvence altına alınan insan haklarına  saygının gerekli kıldığı hallerde,  Mahkeme başvuruyu  incelemeye devam eder.

2.   Mahkeme,  koşulların bunu  haklı kıldığı kanısına varırsa, bir başvurunun yeniden kayda alınmasını kararlaştırabilir.

Madde 38

Davanın çekişmeli yargı ilkesine uygun olarak incelenmesi

1.  Mahkeme,  başvuruyu  tarafların temsilcileriyle birlikte inceler ve gerekirse, ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafların, etkin olarak yürütülmesi için gerekli tüm kolaylıkları sağlayacakla- rı bir soruşturma  yapar.

Madde 39

Dostane çözüm

1.  Yargılamanın her aşamasında,  Mahkeme,  davanın bu Sözleşme  ve Protokolleri  ile tanınan  insan  haklarına  saygı ilkesinden  esinlenen  bir dostane çözüm  yoluyla sonuçlan- masını sağlamak için taraflara yardımcı olabilir.

2.   1. fıkrada tanımlanan  işlemler gizlidir.

3.   Dostane  çözüm durumunda Mahkeme,  olayların ve ka-

bul edilen çözümün kısa bir özeti ile sınırlı bir kararla başvu-

ruyu kayıttan düşürür.

4.   Bu karar, dostane çözüme ilişkin olarak kararda yer alan esasların icrasını denetleyecek olan Bakanlar Komitesi’ne ile- tilir.

Madde 40

Duruşmanın kamuya açıklığı ve  belgelere erişim

1.   Mahkeme  istisnai durumlarda  aksini kararlaştırmadıkça, duruşmalar  kamuya açıktır.

2.   Mahkeme  Başkanı aksine  karar  vermedikçe,  Yazı İşleri

Müdürlüğü’ne sunulan belgeler kamu erişimine açıktır.

Madde 41

Adil tazmin

Eğer Mahkeme  bu  Sözleşme  ve  Protokollerinin  ihlal edil- diğine  karar  verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf ’ın iç hukuku  bu ihlalin sonuçlarını ancak  kısmen ortadan  kaldı- rabiliyorsa, Mahkeme,  gerektiği takdirde,  zarar gören  taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.

Madde 42

Daire kararları

Dairelerin kararları, 44. maddenin  2. fıkrası hükmüne  uygun olarak kesinleşir.

Madde 43

Büyük Daire’ye gönderme

1.   Bir Daire kararının verildiği tarihten  itibaren üç ay içinde ve istisnai durumlarda,  dava  taraflarından her biri davanın Büyük Daire’ye gönderilmesini isteyebilir.

2.   Büyük Daire bünyesinde  beş yargıçtan  oluşan bir kurul istemi, eğer davada  Sözleşme ve Protokollerinin yorumuna ya da uygulanmasına ilişkin ya da genel  nitelikte ciddi bir sorun varsa, kabul eder.

3.   Kurul istemi  kabul  ederse,  Büyük Daire davayı  karara bağlar.

Madde 44

Kesin kararlar

1.   Büyük Daire’nin kararı kesindir.

2.   Bir Daire’nin kararı aşağıdaki durumlarda  kesinleşir:

a)   Taraflar davanın Büyük Daire’ye gönderilmesini iste-

mediklerini beyan ederlerse,  veya

b)  Karardan   itibaren   üç   ay   içinde   davanın   Büyük

Daire’ye gönderilmesi istenmezse,  veya

c)   Büyük Daire bünyesinde  oluşturulan  kurul 43. mad-

de çerçevesinde  sunulan istemi reddederse.

3.   Kesin karar yayınlanır.

Madde 45

Kararların gerekçesi

1.   Esasa ilişkin kararlar ile başvuruların kabul edilebilirliğine ya da kabul edilemezliğine ilişkin kararlar gerekçelidir.

2.   Esasa ilişkin kararın içeriği, tamamen veya kısmen, tüm yargıçların kanaatini  oybirliği ile yansıtmadığı  takdirde,  her yargıç kendi ayrık görüşünü  belirtme hakkına sahiptir.

Madde 46

Kararların bağlayıcılığı ve infazı

1.  Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf oldukları davalarda Mahkeme’nin  verdiği kesinleşmiş kararlara uymayı taahhüt ederler.

2.   Mahkeme’nin   kesinleşen  kararı,  infazını denetleyecek olan Bakanlar Komitesi’ne gönderilir.

3.   Bakanlar Komitesi, kesinleşen  bir kararın  infazının de- netlenmesinin,   söz  konusu  kararın  yorumundan  kaynak- lanan  bir zorluk nedeniyle  engellendiği  kanaatinde ise, bu yorum  konusunda karar  vermesi  için Mahkeme’ye  başvu- rabilir. Mahkeme’ye  başvurma  kararı, Komite toplantılarına katılma  hakkına  sahip  temsilcilerin üçte  iki oy çokluğu  ile alınır.

4.   Bakanlar Komitesi, bir Yüksek Sözleşmeci Taraf ’ın, taraf olduğu  bir davada  verilen kesin karara  uygun  davranmayı reddettiği  görüşünde ise, ilgili Taraf ’a ihtarda  bulunduktan sonra,  Komite toplantılarına  katılmaya  yetkili temsilcilerin üçte  iki oy çokluğu ile alınacak bir kararla, ilgili Taraf ’ın 1. fikrada öngörülen  yükümlülüğünü yerine getirmediği mese- lesini Mahkeme’ye  intikal ettirebilir.

5.   Mahkeme  1.  fıkranın ihlal edildiğini tespit  ederse,  alı- nacak önlemleri değerlendirmesi için davayı Bakanlar Komitesi’ne gönderir.  Mahkeme,  eğer 1. fıkranın ihlal edil- mediğini saptarsa,  davayı, incelemesine  son verecek  kararı alması için Bakanlar Komitesi’ne iletir.

Madde 47

Danışma görüşleri

1.   Mahkeme,  Bakanlar Komitesi’nin istemi üzerine, Sözleş- me ve protokollerinin yorumlanması  ile ilgili hukuki mesele- ler konusunda danışma görüşleri verebilir.

2.   Ancak bu  görüşler,  ne  Sözleşme’nin 1.  bölümünde ve protokollerinde belirlenen hak ve özgürlüklerin içeriği veya kapsamı ile ilgili sorunlara,  ne de Mahkeme  veya Bakanlar Komitesi’nin Sözleşme’de öngörülen  bir başvuru sonucunda karara  bağlamak  durumunda kalabileceği  diğer  sorunlara ilişkin olabilir.

3.   Bakanlar Komitesi’nin Mahkeme’den görüş isteme kara- rı, Komite’ye katılma hakkına sahip temsilcilerin oy çoğun- luğuyla alınır.

Madde 48

Mahkeme’nin danışma görüşü verme yetkisi

Mahkeme,   Bakanlar Komitesi’nden  gelen  görüş  isteminin

47. maddede tanımlandığı biçimiyle Mahkeme’nin  yetki alanına girip girmediğine karar verir.

Madde 49

Danışma görüşlerinin gerekçesi

1.   Mahkeme’nin  verdiği görüş gerekçelidir.

2.   Görüş içeriği, tamamen veya kısmen, yargıçların kana- atlerini oy birliği ile yansıtmadığı takdirde,  her yargıç kendi ayrık görüşünü  belirtme hakkına sahiptir.

3.   Mahkeme’nin  verdiği görüş Bakanlar Komitesi’ne bildiri-

lir.

Madde 50

Mahkeme’nin giderleri

Mahkeme’nin   işleyiş giderleri,  Avrupa  Konseyi  tarafından karşılanır.

Madde 51

Yargıçların ayrıcalık ve dokunulmazlıkları

Yargıçlar görevlerinin  ifasında Avrupa Konseyi Statüsü’nün

40. maddesinde ve bu madde  uyarınca akdedilen anlaşma-

larda öngörülen  ayrıcalık ve dokunulmazlıklardan yararlanır.

BölüM III ÇEşİtlİ HüKüMlEr

Madde 52

Genel Sekreter tarafından yapılan incelemeler

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nin  talebi üzerine,  bu  Sözleşme’nin tüm  hüküm- lerinin kendi iç hukukunda etkili uygulanmasına dair gerekli açıklamaları sunacaktır.

Madde 53

Tanınmış insan haklarının korunması

Bu Sözleşme  hükümlerinden hiçbiri, herhangi   bir  Yüksek Sözleşmeci Taraf ’ın yasalarına ve onun  taraf  olduğu  başka bir Sözleşme uyarınca  tanınmış  olabilecek insan hakları ve temel  özgürlükleri sınırlayacak veya onları ihlal edecek  bi- çimde  yorumlanamaz.

Madde 54

Bakanlar Komitesi’nin yetkileri

Bu Sözleşme’nin hiçbir hükmü, Avrupa Konseyi Statüsü’nün

Bakanlar Komitesi’ne tanıdığı yetkileri ihlal etmez.

Madde 55

Diğer çözüm yollarına başvurmama

Yüksek  Sözleşmeci  Taraflar,  özel  uzlaşma  halleri  dışında, bu  Sözleşme’nin yorum  ya da  uygulamasından doğan  bir anlaşmazlığı, aralarında  geçerli bir anlaşma,  sözleşme  veya bildirgelere dayanarak, başvuru  yolu ile, işbu Sözleşme’de öngörülenlerin  dışında bir yolla çözüme bağlamaktan karşı- lıklı olarak vaz geçmeyi kabul ederler.

Madde 56

Ülkesel uygulama

1.   Her devlet, onaylama sırasında veya daha sonra herhan- gi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne gönde- receği bir bildirimle bu Sözleşme’nin, uluslararası ilişkilerini yürüttüğü bütün  ülke topraklarına veya bunlardan  herhangi birine, bu maddenin  4. fıkrası saklı kalmak kaydıyla, uygula- nacağını beyan edebilir.

2.   Sözleşme, bildirimde belirtilen ülke toprak veya toprak- larında, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’nin bu bildirimi al- dığı tarihten  itibaren otuz gün sonra uygulamaya  konur.

3.   Bu Sözleşme’nin hükümleri  sözü geçen  ülkelerde  yerel gereklilikler dikkate alınarak uygulanır.

4.   Bu maddenin  birinci fıkrası uyarınca  bildirimde bulun- muş olan her devlet,  her zaman,  bildiriminde belirtmiş ol- duğu   ülke  toprağı   veya  ülke  toprakları  gerçek  kişilerin,

hükümet  dışı kuruluşların  veya  kişi gruplarının  başvuruları konusunda bu Sözleşme’nin 34.  maddesinde öngörüldüğü biçimde Mahkeme’nin  yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 57

Çekinceler

1.   Bu Sözleşme’nin imzası ve onaylama  belgesinin  sunul- ması  sırasında  her  devlet,  Sözleşme’nin  belirli bir hükmü hakkında, ülkesinde yürürlükte olan bir yasanın bu hükümle bağdaşmazlığı  konusunda bir çekince koyabilir. Bu madde genel nitelikte çekinceler konmasına izin vermez.

2.   Bu madde  uyarınca konulacak  her çekince, sözü edilen yasayla ilgili kısa bir açıklama içerir.

Madde 58

Feshi ihbar

1.  Bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu  Sözleşme’yi ancak Sözleşme’ye  taraf  olduğu   tarihten   itibaren  beş  yıllık bir sürenin geçmesinden sonra ve Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne altı ay önceden  sunulacak bir ihbarla feshedebi- lir. Genel Sekreter bunu  diğer Yüksek Sözleşmeci Taraflar’a bildirir.

2.   Bu fesih işlemi, feshin etki doğurduğu tarihten önce ger- çekleşmiş ve yükümlülüklerin ihlali niteliğinde sayılabilecek olan bir olayla ilgili olarak,  söz konusu  Yüksek Sözleşmeci Taraf ’ın bu Sözleşme’den doğan yükümlülüklerinden kurtul- ması sonucunu  doğurmaz.

3.   Avrupa Konseyi üyeliği sona eren her Yüksek Sözleşme- ci Taraf ’ın bu Sözleşme’ye de taraf  sıfatı da aynı koşullarla sona erer.

4.   Sözleşme,  56.  madde   gereğince   uygulanacağı   beyan edilmiş olan ülkelerle ilgili olarak,  yukarıdaki fıkraların hü- kümleri uyarınca feshedilebilir.

Madde 59

İmza ve onay

1.   Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi üyelerinin imzalarına açık- tır. Sözleşme onaylanacaktır. Onaylama  belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilecektir.

2.   Avrupa Birliği bu Sözleşme’ye katılabilir.

3.   Bu  Sözleşme,  on  onaylama   belgesinin  verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir.

4.   Sözleşme’yi daha  sonra onaylayacak  olan imzacılar için Sözleşme, onaylama belgesinin verilmesinden itibaren yü- rürlüğe girecektir.

5.   Avrupa  Konseyi  Genel  Sekreteri,  Sözleşme’nin  yürür- lüğe girdiğini, Sözleşme’yi onaylayan  Yüksek Sözleşmeci Taraflar’ın adlarını  ve  daha  sonra  gelecek  olan  onaylama belgelerinin verilişini bütün  Avrupa Konseyi üyelerine bildi- recektir.

Bu Sözleşme, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek  bir nüsha  halinde  4 Kasım 1950’de  Roma’da düzenlenmiştir.   Genel  Sekreter  bunun   tasdikli  örneklerini imza eden bütün  devletlere gönderecektir.

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

Ek  Protokol  No.1

Paris, 20.III.1952

Bu  Protokol’ü   imzalayan   Avrupa   Konseyi   üyesi hükü-

metler,

Roma’da  4  Kasım  1950   tarihinde   imza  edilmiş  bulunan İnsan  Hakları ve  Temel  Özgürlüklerin  Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin  (aşağıda  “Sözleşme”   diye  anılmıştır) birinci bölümünde belirtilenler  dışında  bazı  hak  ve  özgürlüklerin ortak güvenceye bağlanmasını sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Mülkiyetin korunması

Her gerçek  ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı  gösterilmesini  isteme  hakkı vardır.  Bir kimse,  ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun  genel  ilkelerine uygun  olarak mal ve mülkünden  yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler,  devletlerin,  mülkiyetin kamu yararına uygun  olarak kullanılmasını düzenlemek  veya vergilerin ya da başka  katkıların veya para  cezalarının ödenmesini  sağ- lamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama  konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.

Madde 2

Eğitim hakkı

Hiç kimse  eğitim  hakkından  yoksun  bırakılamaz.  Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir.

Madde 3

Serbest seçim hakkı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama  organının  seçilmesinde halkın kanaatlerinin  özgürce  açıklanmasını sağlayacak  şart- lar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest  seçimler yap- mayı taahhüt ederler.

Madde 4

Ülkesel uygulama

Her Yüksek Sözleşmeci Taraf,  bu  Protokol’ün  imzası veya onaylanması  sırasında  ya da  daha  sonra  herhangi  bir za- manda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle, uluslararası ilişkilerinden sorumlu olduğu ve sözü geçen  bildirimde belirttiği ülkelerde bu Protokol hükümleri- nin ne ölçüde uygulanacağını  taahhüt ettiğini açıklayabilir.

Yukarıdaki fıkra uyarınca  bir bildirimde bulunmuş  olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman  zaman  yapacağı  yeni bil- dirimlerle daha  önceki beyanlarının  koşullarını değiştirebilir veya bu Protokol hükümlerinin  bu tür herhangi  bir ülkede uygulanmasına son verildiğini bildirebilir.

Bu madde  uyarınca yapılmış olan bir bildirim, Sözleşme’nin

56. maddesinin  1. fıkrasına uygun olarak yapılmış sayılır.

Madde 5

Sözleşme ile bağlantı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar,  bu  Protokol’ün  1,  2,  3  ve  4. maddelerini  Sözleşme’ye ek maddeler  olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün  hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 6

İmza ve onay

Bu Protokol, Sözleşme’yi imza eden  Avrupa Konseyi Üyeleri’nin imzalarına açıktır. Bu Protokol, Sözleşme ile bir- likte veya  ondan  sonra  onaylanacaktır. Protokol  on  onay- lama  belgesinin  verilmesinden  sonra  yürürlüğe  girecektir. Daha  sonra  onaylayan  imzacı devletler  bakımından  Proto- kol, onaylama  belgesinin verildiği tarihten  itibaren yürürlü- ğe girer.

Onaylama  belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne ve- rilecek, o da onaylayan  devletlerin adlarını bütün  üyelerine bildirecektir.

Bu Protokol, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 20 Mart 1952’de  Paris’te dü- zenlenmiştir. Genel Sekreter bunun  tasdikli örneklerini imza eden bütün  devletlere gönderecektir.

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme

ile bu Sözleşme’ye ek birinci Protokol’de tanınmış bulunan haklardan ve özgürlüklerden başka haklar ve özgürlükler tanıyan

Protokol No.  4

Strazburg, 16.IX.1963

Bu Protokol’ü  imzalayan  Avrupa Konseyi  üyesi hükümet-

ler,

Roma’da  4  Kasım  1950   tarihinde   imza  edilmiş  bulunan İnsan  Hakları ve  Temel Özgürlüklerin  Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin  (aşağıda  “Sözleşme”   diye  anılmıştır) birinci bölümünde ve 20 Mart 1952  tarihinde  Paris’te imzalanmış olan Sözleşme’ye Ek Birinci Protokol’ün  1, 2 ve 3. madde- lerinde  tanınmış  bulunanlardan başka  bazı hak  ve özgür- lüklerin ortak  güvenceye  bağlanmasını  sağlamak  amacıyla gerekli tedbirleri almayı kararlaştırarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Borçtan dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılma yasağı

Hiç kimse, yalnızca akdî ilişkiden doğan bir yükümlülüğü ye- rine getirememiş  olmasından  dolayı özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

Madde 2

Serbest dolaşım özgürlüğü

1.   Bir devletin ülkesi içinde usulüne uygun olarak bulunan herkes, orada serbestçe  dolaşma ve ikametgahını seçebilme hakkına sahiptir.

2.   Herkes,  kendi  ülkesi de  dahil, herhangi  bir ülkeyi terk etmekte serbesttir.

3.   Bu haklar, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, kamu düzeninin  korunması, suç işlenmesinin önlenmesi,  sağlık ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunma- sı için, demokratik  bir toplumda zorunlu tedbirler olarak ve yasayla öngörülmüş  sınırlamalara tabi tutulabilir.

4.   Bu maddenin  1. fıkrasında sayılan haklar, belli yerlerde, yasayla konmuş ve demokratik bir toplumda kamu yararının gerektirdiği sınırlamalara tabi tutulabilir.

Madde 3

Vatandaşların sınır dışı edilmeleri yasağı

1.   Hiç kimse, tek başına ya da toplu olarak, uyruğu bulun-

duğu devletin ülkesinden sınır dışı edilemez.

2.   Hiç kimse, uyruğunda bulunduğu devletin ülkesine gir-

me hakkından yoksun bırakılamaz.

Madde 4

Yabancıların topluca sınır dışı edilmeleri yasağı

Yabancıların toplu olarak sınır dışı edilmesi yasaktır.

Madde 5

Ülkesel uygulama

1.   Her Yüksek Sözleşmeci Taraf, bu  Protokol’ün  imzalan- ması veya onaylanması sırasında ya da daha sonra herhangi bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne  yapacağı bir bildirimle, uluslararası  ilişkilerinden sorumlu  olduğu  ve sözü  geçen  bildirimde belirttiği ülkelerde  bu  Protokol  hü- kümlerinin ne ölçüde uygulanacağını taahhüt ettiğini açıkla- yabilir.

2.   Yukarıdaki fıkra uyarınca  bir bildirimde bulunmuş  olan her Yüksek Sözleşmeci Taraf, zaman  zaman  yapacağı  yeni bildirimlerle, daha  önceki  beyanlarının  koşullarını değişti- rebilir veya  bu  Protokol  hükümlerinin  bu  tür  herhangi  bir ülkede uygulanmasına son verildiğini bildirebilir.

3. Bu madde  uyarınca  yapılmış olan  bir  bildirim, Sözleşme’nin 56. maddesinin  1. fıkrasına uygun  olarak ya- pılmış sayılır.

4.   Onaylama  veya kabul sonucunda bu Protokol’ün uygu- landığı herhangi  bir devletin  ülkesi ve bu madde  uyarınca sözü  geçen  devlet  tarafından   yapılmış bildirime  göre  bu Protokol’ün  uygulandığı  ülkelerin her biri, 2. ve 3. madde- lerde sözü edilen devlet ülkesi deyimi bakımından  ayrı ayrı ülkeler olarak kabul edilir.

5.   Bu maddenin  1. ve 2. fıkraları uyarınca  beyanda  bulu- nan her devlet, sonradan  her zaman bu beyanın ilgili olduğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin,  işbu Protokol’ün 1,

2, 3 ve 4. maddelerinden herhangi birine ya da hepsine iliş- kin olarak her gerçek  kişiden, hükümet  dışı her kuruluştan veya her kişi grubundan Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 6

Sözleşme ile bağlantı

Yüksek Sözleşmeci Taraflar,  bu  Protokol’ün  1’den  5’e ka- dar olan maddelerini Sözleşme’ye ek maddeler  olarak kabul ederler ve Sözleşme’nin bütün  hükümleri buna  göre uygu- lanır.

Madde 7

İmza ve onay

1.   Bu Protokol,  Sözleşme’yi  imza  eden   Avrupa  Konseyi üyelerinin imzalarına açıktır. Bu Protokol, Sözleşme ile birlik- te veya ondan  sonra onaylanacaktır. Protokol beş onaylama belgesinin verilmesinden sonra yürürlüğe girecektir. Daha sonra onaylayan  imzacı devletler bakımından  Protokol, onaylama  belgesinin verildiği tarihten  itibaren yürürlüğe gi- rer.

2.   Onaylama  belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilecek, o da onaylayan  devletlerin adlarını bütün  üyelere bildirecektir.

Bu Protokol, imza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup, Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak  ve her iki metin de

aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek

bir nüsha  halinde 16 Eylül 1963’te  Strazburg’da  düzenlen- miştir. Genel Sekreter bunun  tasdikli örneklerini imza eden bütün  devletlere gönderecektir.

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye ek,

Ölüm Cezasının Kaldırılmasına Dair

Protokol No.  6

Strazburg, 28.IV.1983

Roma’da   6 Kasım  1950’de   imzalanan   İnsan  Hakları  ve Temel Özgürlüklerin  Korunmasına  İlişkin Sözleşme’yi (aşa- ğıda “Sözleşme”  diye anılmıştır) imzalayan Avrupa Konseyi üyesi devletler,

Avrupa Konseyi üyesi devletlerin birçoğunda  yer alan geliş- melerin ölüm cezasının kaldırılması yolunda genel bir eğilimi ifade ettiğini göz önünde  bulundurarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Ölüm cezasının kaldırılması

Ölüm cezası kaldırılmıştır. Hiç kimse bu cezaya çarptırılamaz ve idam edilemez.

Madde 2

Savaş zamanında ölüm cezası

Bir devlet,  yasalarında  savaş veya yakın savaş tehlikesi za- manında  işlenmiş olan fiiller için ölüm cezasını öngörebilir; bu ceza ancak yasanın belirlediği hallerde ve onun  hüküm- lerine uygun  olarak uygulanabilir.  İlgili devlet,  söz konusu yasanın bu duruma  ilişkin hükümlerini Avrupa Konseyi Ge- nel Sekreteri’ne bildirir.

Madde 3

Askıya alma yasağı

Sözleşme’nin 15. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleri ihlal edilemez.

Madde 4

Çekince koyma yasağı

Sözleşme’nin 57. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleriyle ilgili hiçbir çekince konulamaz.

Madde 5

Ülkesel uygulama

1.   Her devlet,  imza sırasında veya onaylama,  kabul ya da katılma belgesinin verilmesi sırasında, bu Protokol’ün uygu- lanacağı ülkeyi veya ülkeleri belirleyebilir.

2.   Her devlet,  daha  sonra  herhangi  bir zamanda,  Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne yapacağı bir bildirimle belirteceği başka herhangi  bir ülkenin bu Protokol’ün uygulanma  kap- samına alınmış olduğunu beyan edebilir. Bu ülke bakımından Protokol,  bildirimin Genel Sekreter  tarafından  alınışını izle- yen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

3.   Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her bildirim, Genel Sekreter’e gönderilecek  bir ihbarla, bildirimde belirtilen ül- keyle ilgili olarak geri alınabilir. Geri alma, Genel Sekreter’in ihbarı alışını izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 6

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün  1’den  5’e kadar  olan mad- delerini Sözleşme’ye ek maddeler  olarak  kabul  ederler  ve Sözleşme’nin bütün  hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 7

İmza ve onay

Bu Protokol,  Sözleşme’yi imzalamış  olan  Avrupa  Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama,  ka- bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet,  aynı zamanda  veya  daha  önceden  Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz,  kabul edemez veya uygun  bulamaz.  Onaylama, kabul veya uygun  bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 8

Yürürlüğe giriş

1.   Bu Protokol, beş Avrupa Konseyi üyesi devletin 7. mad- de hükümleri uyarınca Protokol’le bağlanma hususundaki rızalarını bildirdikleri tarihi izleyen ayın birinci günü yürürlü- ğe girer.

2.   Protokol’le bağlanma  hususundaki  rızalarını daha  sonra bildiren Sözleşmeci Devletler açısından, bu Protokol onayla- ma belgesinin verilmesi, kabul edilmesi ya da onaylanması tarihini izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 9

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, a)   her imzalamayı,

b)  her onaylama,  kabul veya uygun  bulma  belgesinin verilişini,

c)   5 ve 8. maddeler  uyarınca bu Protokol’ün her yürür-

lüğe giriş tarihini,

d)  bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir. Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak  ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 28 Nisan 1983’te  Strazburg’da düzenlen- miştir. Genel Sekreter bunun  tasdikli örneklerini imza eden bütün  devletlere gönderecektir.

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

ek 7 Numaralı Protokol

Strazburg, 22.XI.1984

4 Kasım 1950  tarihinde  Roma’da  imzalanan  İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması’na İlişkin Sözleşme (bun- dan böyle “Sözleşme”  diye anılmıştır) yoluyla belirli hak ve özgürlüklerin ortak  güvenceye  bağlanmasını  sağlamak  için daha ileri adımlar atmayı kararlaştıran ve burada  imzası bu- lunan Avrupa Konseyi üyesi ülkeler,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Yabancıların sınır dışı edilmelerine ilişkin usuli güvenceler

1.   Bir devletin  ülkesinde  kurallara  uygun  olarak  ikamet eden  bir yabancı,  yasaya uygun  şekilde verilmiş bir kararın uygulanması  dışında sınır dışı edilemez  ve bu durumda  bir kimse,

a)   sınır dışı edilmesine karşı gerekçeler öne sürebilme, b)  durumunu yeniden inceletme,

c)   yukarıdaki amaçlarla,  yetkili bir merci önünde  veya bu  merci  tarafından   tayin  edilecek  biri ya  da  birileri önünde  kendini temsil ettirme

hakkını haiz olacaktır.

2.   Sınır dışı edilmenin  kamu  düzeni  yararı  ya  da  ulusal güvenlik nedenleri  açısından gerektiği  hallerde,  bir yaban- cı yukarıdaki 1. maddenin  a, b ve c bentlerinde öngörülen haklarını kullanmadan  sınır dışı edilebilir.

Madde 2

Cezai konularda iki dereceli yargılanma hakkı

1.   Bir mahkeme  tarafından  cezai bir suçtan  mahkum  edi- len her kişi, mahkumiyet  ya da ceza hükmünü  daha yüksek bir mahkemeye yeniden inceletme hakkını haiz olacaktır. Bu hakkın kullanılması, kullanılabilme gerekçeleri  de  dahil ol- mak üzere, yasayla düzenlenir.

2.   Bu  hakkın   kullanılması,  yasada   düzenlenmiş   haliyle önem derecesi düşük suçlar bakımından ya da ilgilinin birinci derece  mahkemesi  olarak en yüksek mahkemede yargılan- dığı veya beraatini müteakip bunun  temyiz edilmesi üzerine verilen mahkumiyet  hallerinde istisnaya tabi tutulabilir.

Madde 3

Adli hata halinde tazminat hakkı

Bir kişinin, kesin bir kararla cezai bir suçtan  mahkum  edil- mesi ve sonradan  yeni veya yakın zamanda  keşfedilmiş bir delilin kesinlikle yanlış bir adalet uygulaması olduğunu gös- termesi veya kişinin affedilmesi nedeniyle cezai kararın iptal edilmesi halinde, bilinmeyen delilin açıklanmamış olmasının tamamen  veya  kısmen  o  kişiye atfedildiğinin  ispatlandı- ğı haller dışında, böyle bir mahkumiyet  sonucunda cezaya maruz kalan kişi, ilgili devletin yasası ve uygulamasına  göre tazmin edilecektir.

Madde 4

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı

1.   Hiç kimse bir devletin ceza yargılaması usulüne ve yasa- ya uygun  olarak kesin bir hükümle  mahkum  edildiği ya da beraat  ettiği bir suçtan  dolayı aynı devletin  yargısal yetkisi altındaki yargılama usulleri çerçevesinde  yeniden yargılana- maz veya mahkum edilemez.

2.   Yukarıdaki  fıkra hükümleri,  yeni  veya  yakın  zamanda ortaya  çıkarılan delillerin veya önceki muamelelerde dava- nın sonucunu  etkileyebilecek  esaslı bir kusurun  varlığı du- rumunda, ilgili devletin  ceza yargılaması usulü ve yasasına uygun olarak davanın yeniden açılmasını engellemez.

3.   Sözleşme’nin  15.  maddesi  çerçevesinde  bu  madde  ile derpiş olunan yükümlülüklere aykırı hiçbir tedbir alınamaz.

Madde 5

Eşler arasında eşitlik

Eşler evlilikte, evlilik süresince  ve evliliğin sona  ermesi du- rumunda, kendi aralarında  ve çocukları ile ilişkilerinde me- deni  haklar  ve  sorumluluklardan   eşit  şekilde  yararlanırlar. Bu madde  devletlerin  çocuklar yararına  gereken  tedbirleri almalarını engellemez.

Madde 6

Ülkesel uygulama

1.   Her devlet imzalama veya onay, kabul ya da uygun bul- ma belgesinin verilmesi sırasında bu Protokol’ün uygulana- cağı toprak  ya da toprakları belirtir ve bu toprak  veya top- raklara  uygulayacağı  işbu Protokol  hükümlerini  ne  ölçüde yükümlendiğini ifade eder.

2.   Her  devlet  daha  sonraki  herhangi   bir  tarihte  Avrupa Konseyi Genel  Sekreteri’ne  hitaben  yapacağı  bir beyanla, bu Protokol’ün  uygulanmasını,  beyanda  belirtilen herhangi diğer bir toprağa  da genişletebilir. Bu durumdaki  bir toprak bakımından,  Protokol,  Genel  Sekreter’in  böyle  bir beyanı teslim aldığı tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izle- yen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

3.   Yukarıdaki  iki fıkra uyarınca  yapılan  herhangi  bir  be- yan,  böyle  bir beyanda   belirtilen toprak  açısından,  Genel Sekreter’e hitaben  yapılan bir bildirim ile geri alınabilir veya değiştirilebilir. Geri alma  veya  değiştirme,  bildirimin Genel Sekreter’e tesliminden sonraki iki aylık sürenin bitimini izle- yen ay başında yürürlüğe girer.

4.   Bu madde   uyarınca  yapılan  beyan,  Sözleşme’nin  56. maddesinin  1. fıkrası uygun olarak yapılmış sayılır.

5.   Onaylama, kabul ya da uygun  bulma işlemi sonucu  bu Protokol’ün uygulanacağı  herhangi  bir devlet toprağı ve bu madde  uyarınca o devlet tarafından  yapılan beyana  binaen bu Protokol’ün uygulanacağı  topraklardan her biri, 1. mad- dede atıfta bulunulan  anlamıyla bir devletin ülkesinden ayrı topraklar olarak mütalaa  edilebilir.

6.   Bu maddenin  1. ve 2. fıkraları uyarınca  beyanda  bulu- nan her devlet, sonradan  her zaman bu beyanın  ilgili oldu- ğu ülke veya ülkeler lehine, Mahkeme’nin,  işbu Protokol’ün

1’den 5’e kadar olan maddelerinden herhangi  birine ya da hepsine  ilişkin olarak her gerçek  kişiden, hükümet  dışı her kuruluştan  veya her kişi grubundan Sözleşme’nin 34. mad- desi uyarınca başvuruları alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 7

Sözleşme ile bağlantı

Taraf devletler, bu Protokol’ün 1’den 6’ya kadar olan mad- delerini Sözleşme’nin ek maddeleri  olarak değerlendirecek- lerdir ve Sözleşme’nin tüm hükümleri buna göre uygulana- caktır.

Madde 8

İmza ve onay

Bu Protokol,  Sözleşme’yi imza eden  Avrupa Konseyi üyesi ülkelerin imzasına açıktır. Bu Protokol onaylama, kabul ya da uygun bulma ile yürürlüğe girecektir. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet aynı anda ya da daha önceden Sözleşme’yi onay- lamadan  bu Protokol’ü onaylayamaz,  kabul edemez  ya da uygun  bulamaz.  Onay,  kabul ya da uygun  bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne tevdi edilecektir.

Madde 9

Yürürlüğe giriş

1.   Bu Protokol, Avrupa Konseyi üyesi yedi devletin 8. mad- de hükümlerine  uygun bir şekilde bu Protokol’e bağlı kala- caklarını ifade ettikleri tarihten  itibaren  iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girecektir.

2.   Herhangi  bir üye  devletin  sonradan  bu  Protokol’e  ka- tılması durumunda, Protokol, o devlet açısından onaylama, kabul ya da uygun  bulma belgesinin tevdi edildiği tarihten itibaren iki aylık bir sürenin bitişini izleyen ayın ilk günü yü- rürlüğe girecektir.

Madde 10

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, a)   her imzalamayı,

b)  onay,  kabul veya uygun  bir şekilde bu Protokol’ün yürürlülük kazanacağı her tarihi,

c)   6. ve 9. maddelere  uygun bir şekilde bu Protokol’ün yürürlülüğe gireceği her tarihi,

d)  bu Protokol  ile ilgili her türlü başka  işlemi, bildirimi ya da beyanı,

Konsey üyesi devletlere bildirir. Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak  ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 22 Kasım 1984’te  Strazburg’da düzenlen- miştir. Genel Sekreter bunun  tasdikli örneklerini imza eden bütün  devletlere gönderecektir.

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye

ek 12 Numaralı Protokol

Roma, 4.XI.2000

Aşağıda imzası bulunan  Avrupa Konseyi üyesi Devletler, Tüm insanların hukuk önünde  eşit oldukları ve hukuk tara-

fından eşit derecede korunma hakkına sahip oldukları temel

ilkesinden hareketle;

Roma’da 4 Kasım 1950 tarihinde imzalanmış olan İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin  Korunmasına İlişkin Sözleş- me (aşağıda “Sözleşme” olarak anılacaktır.) çerçevesinde, ayrımcılığın genel olarak yasaklanmasının  topluca  uygulan- ması yoluyla herkesin eşit olduğunun vurgulanması  için ge- rekli tedbirleri almayı kararlaştırarak;

Ayrımcılık yapılmaması  ilkesinin, Taraf  Devletleri,  tam  ve etkin bir eşitlik sağlamak amacıyla objektif ve makul gerek- çelere dayanan  tedbirler  almaktan  alıkoymadığını vurgula- yarak,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Ayrımcılığın genel olarak yasaklanması

1.   Hukuken temin edilmiş olan tüm haklardan  yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasi veya diğer kanaatler,  ulusal ve sosyal köken,  ulusal bir azınlığa mensup  olma,  servet, doğum  veya herhangi  bir diğer statü  bakımından  hiçbir ay-

rımcılık yapılmadan  sağlanır.

2.   Hiç kimse, 1. paragrafta belirtildiği şekilde hiçbir gerek- çeyle, hiçbir kamu makamı tarafından  ayrımcılığa maruz bı- rakılamaz.

Madde 2

Ülkesel uygulama

1.   Her Devlet imzalama veya onay, kabul ya da uygun bul- ma belgesinin verilmesi sırasında bu Protokol’ün uygulana- cağı toprak ya da toprakları belirtir.

2.   Her  Devlet  daha  sonraki  herhangi  bir tarihte  Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne hitaben  bulunacağı  bir beyanla, bu  Protokol’ün  uygulanmasını,  işbu beyanda  belirtilen di- ğer bir toprağa  genişletebilir. Bu durumda, Protokol, Genel Sekreter’in böyle bir beyanı teslim aldığı tarihten  sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü  belirtilen toprak bakımından  yürürlüğe girer.

3.   Yukarıdaki iki fıkra uyarınca bulunulan  herhangi  bir be- yan, böyle bir beyanda  belirtilen toprak  açısından,  Avrupa Konseyi Genel  Sekreteri’ne  hitaben  yapılan  bir bildirim ile geri alınabilir veya değiştirilebilir. Geri alma ve değiştirme, Genel Sekreter’in bu bildirimi teslim aldığı tarihten  sonraki üç aylık sürenin bitimini izleyen ayın ilk günü  yürürlüğe  gi- rer.

4.   Bu madde  uyarınca  bulunulan  bir beyan,  Sözleşme’nin

56.  maddesinin  1.  fıkrasına uygun  olarak  gerçekleştirilmiş sayılır.

5.   Bu Madde’nin 1. veya 2. fıkraları uyarınca beyanda bulu- nan her Devlet, daha sonraki herhangi bir tarihte, bu beyan- da belirtilen ülke veya ülkelerle ilgili olarak, Mahkeme’nin,

her  gerçek  kişiden,  sivil toplum   kuruluşundan  veya  her kişi grubundan Sözleşme’nin 34.  maddesine  göre  ve işbu Protokol’ün  1. maddesi  uyarınca  başvuruları  alma yetkisini kabul ettiğini beyan edebilir.

Madde 3

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün 1’den 2’ye kadar olan mad- delerini Sözleşme’ye ek maddeler  olarak  kabul  ederler  ve Sözleşme’nin bütün  hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 4

İmza ve onay

Bu Protokol,  Sözleşme’yi imzalamış  olan  Avrupa  Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama,  ka- bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet,  aynı zamanda  veya  daha  önceden  Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz,  kabul edemez veya uygun  bulamaz.  Onaylama, kabul veya uygun  bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 5

Yürürlüğe giriş

1.   Bu Protokol, on Avrupa Konseyi üyesi devletin 4. madde hükümleri  uyarınca  Protokol’ün  bağlayıcı olması hususun- daki rızalarını bildirdikleri tarihten  itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

2.   Bu Protokol’le  bağlanma   hususundaki   rızalarını daha sonra bildiren üye Devletler için Protokol, onay, kabul ya da uygun  bulma  belgesini  teslim ettikleri tarihten  itibaren  üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 6

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, a)   her imzalamayı,

b)  her onaylama,  kabul veya uygun  bulma  belgesinin verilişini,

c)   bu Protokol’ün  2. ve 5. maddeler  uyarınca  her yü-

rürlüğe giriş tarihini,

d)  bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir. Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak  ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha  halinde 4 Kasım 2000  tarihinde  Roma’da düzen- lenmiştir. Genel Sekreter bu Protokol’ün tasdikli örneklerini imza eden  bütün  Avrupa Konseyi üyesi Devletlere  gönde- recektir.

İnsan Hakları Ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına İlişkin Sözleşme’ye ek,

ölüm cezasının her durumda kaldırılmasına dair

13 Numaralı Protokol

vilniuS, 3.v.2002

Aşağıda imzası bulunan  Avrupa Konseyi üyesi Devletler, Demokratik  bir toplumda herkesin  yaşama  hakkının temel

bir değer  olduğu  ve ölüm cezasının kaldırılmasının bu hak-

kın korunmasında ve tüm  insanların sahip olduğu  onurun tanınmasında büyük önem taşıdığı inancıyla;

Roma’da  4 Kasım 1950  tarihinde  imzalanan  İnsan Hakları ve  Temel  Özgürlüklerin  Korunmasına  İlişkin Sözleşme’nin (aşağıda “Sözleşme”  olarak anılacaktır.) teminat altına aldığı yaşama hakkının korunmasını pekiştirmek dileğiyle;

Strazburg’da  28  Nisan  1983  tarihinde  imzalanan Sözleşme’ye Ek, Ölüm Cezasının Kaldırılmasına Dair 6 Nu- maralı Protokol’ün  savaş ya da yakın savaş tehlikesi zama- nında işlenmiş olan fiiller için verilen ölüm cezalarını Sözleş- me dışı tuttuğunu göz önünde  bulundurarak;

Ölüm cezasını her tür durumda  kaldırmak için son adımı at-

maya karar vererek,

Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1

Ölüm cezasının kaldırılması

Ölüm cezası kaldırılmıştır. Hiç kimse bu cezaya çarptırılamaz ve idam edilemez.

Madde 2

Askıya alma yasağı

Sözleşme’nin 15. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleri askıya alınamaz.

Madde 3

Çekince koyma yasağı

Sözleşme’nin 57. maddesine dayanılarak bu Protokol’ün hükümleriyle ilgili hiçbir çekince konulamaz.

Madde 4

Ülkesel uygulama

1.   Her devlet,  imza sırasında veya onaylama,  kabul ya da uygun bulma belgesinin verilmesi sırasında, bu Protokol’ün uygulanacağı  ülkeyi veya ülkeleri belirleyebilir.

2.   Her devlet,  daha  sonra  herhangi  bir zamanda, Avrupa Konseyi Genel  Sekreteri’ne  yapacağı  bir bildirimle belirte- ceği başka herhangi  bir ülkenin bu Protokol’ün uygulanma kapsamına  alınmış olduğunu beyan  edebilir. Bu ülke bakı- mından Protokol, bildirimin Genel Sekreter tarafından  teslim alınışından sonra üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

3.   Yukarıdaki iki fıkra uyarınca yapılan her bildirim, Genel Sekreter’e gönderilecek  bir ihbarla, bildirimde belirtilen ül- keyle ilgili olarak  geri çekilebilir ya da  değiştirilebilir. Geri

çekme ya da değiştirme,  ihbarın Genel Sekreter tarafından teslim alınışından sonra üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 5

Sözleşme ile bağlantı

Taraf Devletler bu Protokol’ün  1’den  4’e kadar  olan mad- delerini Sözleşme’ye ek maddeler  olarak  kabul  ederler  ve Sözleşme’nin bütün  hükümleri buna göre uygulanır.

Madde 6

İmza ve onay

Bu Protokol,  Sözleşme’yi imzalamış  olan  Avrupa  Konseyi üyesi devletlerin imzalarına açıktır. Protokol, onaylama,  ka- bul veya uygun bulmaya sunulacaktır. Avrupa Konseyi üyesi bir devlet,  aynı zamanda  veya  daha  önceden  Sözleşme’yi onaylamadıkça, bu Protokol’ü onaylayamaz,  kabul edemez veya uygun  bulamaz.  Onaylama, kabul veya uygun  bulma belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne verilir.

Madde 7

Yürürlüğe giriş

1.   Bu Protokol, on Avrupa Konseyi üyesi devletin 6. madde hükümleri  uyarınca  Protokol’ün  bağlayıcı olması hususun- daki rızalarını bildirdikleri tarihten  itibaren üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

2.   Bu Protokol’le  bağlanma   hususundaki   rızalarını daha sonra bildiren üye Devletler için Protokol, onay, kabul ya da uygun  bulma  belgesini  teslim ettikleri tarihten  itibaren  üç aylık bir süreyi izleyen ayın birinci günü yürürlüğe girer.

Madde 8

Saklama işlevleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, a)   her imzalamayı,

b)  her onaylama,  kabul veya uygun  bulma  belgesinin verilişini,

c)   bu Protokol’ün  4. ve 7. maddeler  uyarınca  her yü-

rürlüğe giriş tarihini,

d)  bu Protokol’e ilişkin başka her türlü işlem, ihbar veya bildirimi

Konsey üyesi devletlere bildirir. Bu Protokol,

İmza yetkisini haiz kişilerce imzalanmış olup,

Avrupa Konseyi arşivlerinde saklanmak  ve her iki metin de aynı derecede geçerli olmak üzere Fransızca ve İngilizce tek bir nüsha halinde 3 Mayıs 2002 tarihinde Vilnius’da düzen- lenmiştir. Genel Sekreter bu Protokol’ün tasdikli örneklerini imza eden  bütün  Avrupa Konseyi üyesi Devletlere  gönde- recektir.

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: